Jaki jest Twój styl rodzicielski? Czym się różni peaceful parenting od innych rodzajów rodzicielstwa?

W literaturze naukowej i poradnikowej spotykamy się z rozróżnieniem na cztery style rodzicielskie: autorytarny, autorytatywny, niedbały i permisywny. Określenia autorytarny i autorytatywny brzmią podobnie i mogą łatwo być ze sobą mylone, dlatego używamy w tekście ich alternatywnych nazw. Styl autorytarny nazywamy kontrolującym, a autorytatywny – pokojowym, gdyż właśnie do tego stylu należy pokojowe rodzicielstwo (peaceful parenting).

Na podstawie tego, jakie są nasze oczekiwania wobec dziecka i ile dajemy mu wsparcia, by mogło ono im sprostać, możemy nasz styl rodzicielstwa odpowiednio określić. Jeśli wyobrazimy sobie poziom rodzicielskich oczekiwań jako oś poziomą, a poziom wsparcia jako oś pionową, to punkt, w którym te osie się przecinają, określa nasz styl rodzicielski. Dobrze to obrazuje poniższy wykres.

 

Biorąc pod uwagę różnice w poziomie oczekiwań i dawanego wsparcia, można wyróżnić 4 style rodzicielstwa.

 

• Kontrolujący (autorytarny) – charakteryzuje się stawianiem dzieciom wysokich oczekiwań przy jednoczesnym okazywaniu niewielkiego wsparcia. Dla rodzica ważne jest posłuszeństwo, które jest osiągane za pomocą stosowania systemu nagród i kar, zawstydzania czy nawet stosowania środków przymusu. Taki rodzic wymaga od dziecka kontrolowania swoich emocji, nie oferując mu pomocy.

 

• Pokojowy (autorytatywny) – cechuje się wysokimi oczekiwaniami przy jednoczesnym okazywaniu dużego wsparcia. Stosuje go rodzic wyznaczający granice z empatią, jasno określający swoje oczekiwania i zasady. Oferuje wsparcie, by dziecko mogło sprostać jego oczekiwaniom i indywidualnie, w zależności od temperamentu i umiejętności dziecka, dopasowuje poziom tych oczekiwań, by stanowiły dla niego wyzwanie, ale nie przekraczały jego możliwości. W tym stylu ważna jest więź i bliskość. Emocje dziecka są akceptowane, a dziecko jest uczone radzenia sobie z nimi poprzez coaching oraz modelowanie ze strony rodzica. Wypracowywanie kompromisów jest ważniejsze niż posłuszeństwo.

 

• Permisywny – charakteryzuje się wysokim poziomem wsparcia przy niskich oczekiwaniach. Jest to styl niekonsekwentny. Rodzicowi ciężko wyznaczać granice oraz egzekwować przestrzeganie zasad. Opiekun często przyzwala na łamanie zasad oraz wyręcza dziecko. Rodzic ceni więź z dzieckiem, ale emocje dziecka wzbudzają w nim lęk. Dlatego też często ucieka się do zaspokajania zachcianek i odwracania uwagi, gdy dziecko okazuje silne emocje. By skłonić dziecko do współpracy, zdarza mu się wzbudzać poczucie winy u dziecka.

 

• Niedbały (zaniedbujący) – cechuje się zarówno niskimi oczekiwaniami rodziców, jak i niewielkim wsparciem. Rodzic nie posiada żadnych zasad (nie wyznacza jasnych granic) albo nie są one konsekwentnie egzekwowane. Dziecko ma się zająć same sobą, a jego emocje oraz potrzeby są ignorowane. Rodzic stosuje dystrakcje, takie jak słodycze czy spędzanie czasu przed ekranem, by uniknąć konfrontacji z emocjami czy potrzebami dziecka.

 

 

By lepiej zobrazować różnice między tymi stylami w praktyce, możemy spróbować wyobrazić sobie, jak stereotypowo mógłby zareagować rodzic w trudnych sytuacjach. Na przykład, gdy dziecko nieubłaganie prosi o nową zabawkę w sklepie.

 

• Rodzic kontrolujący: „Nie, nie kupię ci tego, nie zasłużyłaś. Nie znaczy nie, przestań się mazać, to nic nie da. Jak będziesz grzeczna, to może wtedy dostaniesz”.
• Rodzic permisywny: „Ojej, no dobrze, kupię ci, ale to już ostatnia i następnym razem nic nie dostaniesz. Tylko już nie płacz, proszę”.
• Rodzic zaniedbujący: „Co? Jaka zabawka? Nie zawracaj mi głowy. Masz tu lizaka”.
• Rodzic pokojowy: „Przykro mi, ale nie mogę kupić ci tej zabawki. Widzę, że bardzo ci się podoba i że bardzo chciałabyś ją mieć. Możemy wpisać ją na twoją urodzinową listę życzeń”.

 

Albo gdy dziecko weszło w konflikt z innym dzieckiem w szkole.

 

• Rodzic kontrolujący: „Znowu wdałeś się w bójkę. Nie tak cię uczyłam. Masz szlaban na telewizję. Jutro masz przeprosić za swoje zachowanie i nie chcę słyszeć żadnego słowa sprzeciwu”.
• Rodzic permisywny: „Ojej, ten Alek znowu cię zaczepiał. No, co to za dziecko, porozmawiam z jego mamą, tak nie może być. Nic dziwnego, że tak zareagowałeś. Następnym razem przyjdź do mnie, ja się tym zajmę”.
• Rodzic zaniedbujący: „Co, znowu jakieś problemy w szkole? Ja mam ważniejsze rzeczy na głowie niż twoje bójki, dlaczego nie możesz zachowywać się grzecznie i nie sprawiać kłopotów?”.
• Rodzic pokojowy: „Chyba to było dla Ciebie trudne. Alek przezwał Cię, a Ty uderzyłeś go w twarz. Musiałeś być bardzo zły. Nie mogłeś się powstrzymać, jego słowa musiały cię zaboleć. Chcesz o tym porozmawiać? Jak myślisz, co mógłbyś zrobić inaczej? Jak myślisz, jak czuł się wtedy Alek?”.

 

Możliwe, że potrafisz się odnaleźć, w jednym z tych stylów. A może nawet w kilku naraz. Nierzadko się zdarza, że rodzic zachowuje się przez długi czas permisywnie, by potem wybuchnąć i zacząć karać czy kontrolować dziecko. Bywa też, że ze względu na stresujący okres w życiu, brak mu zasobów i energii, by opiekować się dzieckiem i ucieka się do metod stylu niedbałego. Jednak prawie zawsze można zauważyć tendencję do stosowania jednego z opisanych stylów.

 

Ważne jest jednak, by zdawać sobie sprawę z tego, iż badania jednoznacznie wykazują, że styl pokojowy daje najlepsze rezultaty, jeśli chcemy wychować dzieci, które:

 

• są rozsądne i mają dobre osiągnięcia szkolne;
• są emocjonalnie inteligentne i empatyczne;
• myślą samodzielnie;
• wykazują się wysoką samodyscypliną.

 

Źródła:

Markham Laura, Peaceful Parent, Happy Kids Workbook, Eau Claire: PESI Publishing & Media, 2018

Markham Laura, Peaceful Parent, Happy Kids: How to Stop Yelling and Start Connecting, New York, Penguin, 2012